

NRC.NEXT
13 november 2018 dinsdag, 1ste Editie


Section: IN HET NIEUWS; Blz. 6
 Maarten Huygen

Wat is de aanleiding?
Tijdens het openbare interview in de Universiteit van Amsterdam eind vorige maand merkte de Canadese zelfhulpgoeroe Jordan Peterson op dat het niet vanzelfsprekend is dat mannen en vrouwen steeds meer op elkaar gaan lijken, naarmate de levensomstandigheden in een land beter worden. Integendeel, de verschillen tussen hen worden groter. Letterlijk zei hij: ,,Als je een meer egalitaire sociale omgeving maakt, worden de verschillen tussen mannen en vrouwen in persoonlijkheid en belangstelling groter."
Waar is het op gebaseerd?
Peterson, behalve zelfhulpgoeroe een vaak door wetenschappers geciteerd hoogleraar psychologie aan de universiteit van Toronto, noemde verscheidene onderzoeken die zijn stelling zouden onderbouwen. Die zijn volgens hem vaak herhaald. Eén van die studies van Gijsbert Stoet en David Geary verscheen dit jaar in Psychological Science. Daarin wordt gesproken van de gender equality paradox. Daaruit blijkt dat in egalitaire welgestelde samenlevingen vrouwen minder vaak bètavakken, technologie, ingenieursstudies en wiskunde (STEM) kiezen dan in minder ontwikkelde en minder egalitaire landen. 
Een artikel in Science van Armin Falk en Johannes Hermle dit jaar behandelt de verschillende voorkeuren van mannen in vrouwen. Daar lopen de antwoorden van vrouwen en mannen over altruïsme, vertrouwen, wederkerigheid, risico nemen en geduld verder uiteen naarmate landen meer egalitair en ontwikkeld zijn. Op grond van 80.000 respondenten. ,,Als vrouwen minder kwetsbaar worden voor mannelijke invloed kunnen genderverschillen versterkt worden door grotere mogelijkheden van vrouwen tot zelfexpressie", aldus de auteurs. 
Volgens een studie in de Journal of Personality and Social Psychology van 2008 door David Schmitt, Martin Voracek, Anu Realo en Jüri Allik zijn in rijkere, ontwikkelde landen de verschillen tussen mannen en vrouwen in persoonlijkheid groter. Zij maten onder andere neuroticisme, extravertheid, vriendelijkheid en nauwgezetheid. In welgestelde landen zijn vooral door veranderingen in mannen de verschillen met vrouwen groter geworden. De auteurs citeren andere studies waaronder een waaruit blijkt dat in rijkere, meer egalitaire landen de verschillen tussen mannen en vrouwen in bloeddruk en in lichaamslengte groter zijn. De mate van ontwikkeling van landen wordt in deze studies gebaseerd op andere de Human Development Index van de Verenigde Naties, het bruto binnenlands product, schoolbezoek, de gemiddelde levensverwachting en de gini-index voor inkomensongelijkheid. 
En klopt het?
Volgens Gijsbert Stoet, hoogleraar psychologie aan Leeds Beckett University in het Verenigd Koninkrijk, komt de uitspraak van Peterson overeen met zijn hierboven genoemde conclusies dat vrouwen in egalitaire ontwikkelde landen minder exact kiezen. Hij noemt ook de andere studies die wijzen op grotere verschillen in persoonlijkheid. 
Han van der Maas, hoogleraar methodologie aan de psychologische faculteit van de Universiteit vn Amsterdam, zegt dat hij niet verbaasd was over het onderzoek in Science naar de toenemende verschillen tussen mannen en vrouwen in voorkeuren. Het zou volgens Van der Maas kunnen dat bij grotere kansengelijkheid kleinere preferentieverschillen meer tot uiting komen en opvallen. 
Jelte Wicherts, hoogleraar methodologie van de sociale en gedragswetenschappen aan de universiteit van Tilburg, vindt het nog helemaal de vraag ,,waardoor de verschillen tussen mannen en vrouwen worden verklaard". Hij vindt dat daar ,,heel moeilijk de vinger op is te leggen omdat veel factoren een rol spelen. We weten niet of de grotere verschillen zijn veroorzaakt door het meer egalitair worden van een land". 
Conclusie
Door minstens drie artikelen in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften wordt de stelling van Peterson onderbouwd dat bij meer egalitaire samenlevingen verschillen tussen de seksen groter worden. Wicherts heeft wat ,,methodologische kritiekpunten''. Er zijn onzekerheden aan het meten van persoonlijkheidskenmerken. Internationale, culturele verschillen zijn moeilijk langs dezelfde meetlat te leggen. Toch kan hij zich wel vinden in de algemene conclusie. Dat betekent dat de uitspraak volgens de huidige stand van de wetenschap als grotendeels waar wordt beoordeeld. 
     Maarten Huygen    
 
 
 